Politika 27.04.09

Snežana Vukadinović

Ako lončić vri, prijateljstvo živi

Portret Grčke, Nikolas Gejdž

Posle Brauninga, Bina, Darela i solunskih pisama Jelene Dimitrijvić, Portret Grčke Nikolasa Gejdža ("Karpos“, 2008) još je jedan plemenit i mudar odabir filhelenske biblioteke Panelinion.

Nikolas Gejdž, zapravo Nikolas Gacojanis, Grk, Epirac, emigrirao je kao desetogodišnjak u Ameriku burne 1949. godine. Veći deo života proveo je kao istraživač i novinar. Pisao je za "Boston herald treveler“, "Volt strit džurnal“ i "Njujork tajms“, za koji je radio od 1970. do 1980. kao novinar i strani dopisnik. U to vreme objavljuje i dva bestselera o američkoj mafiji (The Mafia is Not An Equal Opportunity Employer, 1971. i Mafia, U.S.A. 1972). Njegova novinarska iskustva poslužila su za saradnju sa Mariom Puzom, s kojim je radio na filmu Kum III.

Književnu slavu stiče romanima Seme razdora (1974) i Burlotino bogatstvo (1975), sagom o dinastiji grčkih brodovlasnika. Najpoznatije delo Eleni objavljuje 1983. godine (u izdanju "Random hauza“). Ovaj roman, potresna biografija prekinutog detinjstva, priča je o tragičnoj sudbini piščeve majke i borbi porodice da preživi u talasima rata i revolucije koji su gospodarili Grčkom četrdesetih godina. Roman Eleni u Americi ubrzo postaje bestseler, a u Engleskoj čak dobija Hajnemanovu nagradu kao najbolji roman godine koju dodeljuje Kraljevsko književno društvo."

Izgleda da je Portret Grčke roman predgovora svakom predgovoru o zemlji svetlosti u kome mitske priče postaju stvarnost Gejine dece koja se prepoznaju, bilo da je romejska ili helenska priroda stvorena u njima samima. Ta neprikosnovena odanost prema zavičaju, ljubav prema zemlji, čvrsto je utemeljenje i svaki iskon Gejdžovog duha. Brižno je sakupio, kao novinar i pisac, sve važne istorijske, geografske, antropološke i sociološke, folklorne i statističke, literalne i filozofske podatke. Sublimira sve helensko, sve evropsko, sve svetsko. Delo je međa proze i stiha, žanrovski razuđeno. Ima neverovatan smisao za neobične detalje. Ne zaboravlja igračke svečanosti Homerovih junaka, opisuje igre kalamatijano, tsamiko, zeibe kiko, hasapiko i na kraju svima poznati sirtaki. Piše o grčkim običajima, bogu i čoveku, racini i musaki, daje korisne podatke i kratku istoriju grčkih instrumenata."

Osvetljava grčko nebo gradića Arte pod turskim ropstvom i epski patos u jednoj narodnoj pesmi nama veoma bliskoj u ključu srpske epike. Kao što je Portugalcima fado, tako je Grcima rebetika, pesma koja se peva uz buzuki i vuče koren iz vizantijskih himni, starih narodnih pesama i istočnjačkih ritmova koje su anadolski Grci vekovima negovali, piše Gejdž. Sa nezaboravljenim Pindarom, a onda 25 vekova kasnije, Šelijem, slavnim Bajronom, Darelom i Henrijem Milerom, pisac plovi, putuje, divi se i sanja neproživljeno. Gejdžovo sveto i profano, sa istančanim psihogramom zemlje, upliće se u svako poglavlje. Izdvojiti priču o ostrvu Inuse ili priču o božanskoj Atini, ne, bilo bi teško, možda je ipak priča o Epiru, zemlji Dodone i mestu piščevog rođenja, pravi početak za upoznavanje naroda koji su najlepše prosanjali san života."

Prevod Sonje Vasiljević, posle nadahnutih Binovih eseja i Darelovog putopisa u Grčkoj, još jednom otkriva valjanog zanatliju i posvećenog helenofila."